محمد مهدى ملايرى

104

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

بيرونى دربارهء كبيسه مطالبى از رسالهء حمزه دربارهء نوروز نقل كرده « 1 » كه اگر رسالهء جداگانه‌اى نباشد بايد گفت كه حمزه در همين كتاب مطالبى هم دربارهء احكام نجومى نوروز آورده بوده است . كتاب فى علّة اعياد الفرس تأليف زادويه پسر شاهويه كه بيرونى نام پنج روز اندرگاه را از آن نقل كرده است . « 2 » در كتاب المحاسن و الاضداد منسوب به جاحظ نيز فصل خاصى است با عنوان « محاسن النيروز و المهرجان » . « 3 » كتاب النوروز و المهرجان تأليف ابو الحسن على بن هارون بن على . « 4 » على بن هارون مؤلف كتاب « النوروز و المهرجان » از خاندان منجم بود ، و خاندان منجم يكى از خاندانهاى اشراف ايرانى بود كه به گفتهء ابن نديم جد اعلاى آنها ابان گشنسب ملقب به ابو منصور به پنج پشت به مهر گشنسب پسر يزدگرد آخرين پادشاه ساسانى مىرسيد . ابان گشنسب و فرزندان او غالبا در دانش نجوم سرآمد روزگار خود بودند و به همين سبب خاندان آنها به خاندان منجم معروف گرديد . خاندان منجّم از خاندان منجم هم مانند خاندان نوبختى در اين دوران انتقال كه موضوع سخن در اين كتاب است مردان نام‌آورى در رشته‌هاى مختلف دانش و فرهنگ زمان خود برخاستند كه ابن نديم نام و آثار چند تن از آنان را تا زمان خودش در الفهرست آورده و آخرين كسان از اين خاندان را كه همروزگار او بوده‌اند و از آن‌ها نام برده است يكى همين على بن هارون مؤلف كتاب النوروز و المهرجان است ، و ديگر پسر او به نام هارون بن على است . « 5 »

--> ( 1 ) . الآثار الباقية ، ص 52 . ( 2 ) . الآثار الباقية ، ص 44 - نام اين زادويه را ابن نديم در فهرست مترجمان آثار فارسى به زبان عربى آورده ( ص 245 ) و او از مترجمان خداينامه به عربى بوده است . ( 3 ) . المحاسن و الاضداد ، ص 240 به بعد . ( 4 ) . الفهرست ، ص 144 . ( 5 ) . الفهرست ، ص 144 .